ĐIỆN BIÊN - MÙA BAN TRẮNG

“ Tháng 3, mùa con ong đi lấy mật ”, khi không khí ấm áp của mùa xuân tràn về thì cũng là lúc đất Mường Trời - Điện Biên như bừng lên sức sống mãnh liệt bởi sắc màu hoa ban, những cánh rừng bỗng như bừng tỉnh khi được điểm trang một màu trắng tinh khôi. Hoa ban ẩn hiện trên những mái nhà, thấp thoáng bên sườn đồi, ruộng nương và sau những sinh hoạt đời thường của mỗi người dân. Thậm chí nó làm dịu đi cái nóng oi ả của miền biên viễn và làm thơ mộng thêm tâm hồn khô khan của những người lính. Một loài hoa gắn với câu chuyện tình yêu thủy chung, say đắm “Chàng Khum - Nàng Ban”, như ước vọng về một hạnh phúc trường tồn, với dòng chảy của lịch sử, với văn hóa bản mường, điệu múa, lời ca, trang phục…
         Hoa Ban là hình ảnh biểu trưng cho văn hóa, tâm hồn, của đất và người Điện Biên. Hoa Ban nở như giục mầm măng mọc, như báo hiệu cho mùa lễ “Xên Lẩu Nó” bắt đầu; trai gái mê mải tìm nhau trong tiếng khèn, điệu sáo, nhịp xòe và trong ánh mắt yêu thương...
        “Hoa ban nở thành người con gái Thái/Ðám mây bay trong thau nước gội đầu…” - câu viết của nhà thơ Trần Mạnh Hảo khiến biết bao người xao xuyến như lời giới thiệu về sự tích loài hoa Ban trong câu chuyện cổ của đồng bào dân tộc Thái miền Tây Bắc. Chuyện kể rằng: “Thưở ấy, vùng Tây Bắc có một người con gái tên Ban, xinh đẹp, nết na và có giọng hát mê đắm lòng người. Nhiều trai mường ngấp nghé nhưng trái tim nàng đã trao gửi cho một chàng trai tên Khum, giỏi săn bắn và làm nương. Nhưng cha Ban chê Khum nghèo nên đã gả cô cho con trai tạo mường - vừa gù vừa lười. Mặc cho đôi trai gái hết lời van xin, người cha vẫn không từ bỏ ý định. Thấy cha cùng nhà tạo mường bàn chuyện cưới hỏi, nàng Ban chạy đi tìm người yêu cầu cứu. Đúng lúc chàng Khum đi xa. Tuyệt vọng, nàng bèn buộc chiếc khăn piêu của mình vào cầu thang nhà Khum rồi vượt núi, vượt đèo tìm chàng. Nàng đi hết núi này, rừng khác, gọi tên người yêu đến khản cả giọng, nhưng chàng ở xa nào có nghe thấy. Cuối cùng, kiệt sức, nàng gục xuống sau khi vượt qua một dãy núi cao. Nơi nàng nằm xuống sau đó mọc lên một loài cây ra hoa trắng muốt vào mùa xuân. Dân mường liền gọi là hoa ban và coi đó là loài hoa tượng trưng cho hoa tình yêu chung thuỷ. Còn về phần chàng Khum, sau khi trở về thấy chiếc khăn piêu của người yêu vắt nơi cầu thang, biết là có chuyện chẳng lành, chàng vội vã lao đi tìm nàng. Dò hỏi bà con bên bản người yêu, Khum biết được là nàng đã bỏ nhà ra đi, còn đi đâu thì không rõ. Thế là chàng trai lên đường đi tìm người yêu. Chàng đi mãi hết mường này, bản khác mà vẫn không tìm thấy bóng dáng người yêu. Cuối cùng, chàng cũng kiệt sức mà chết, hoá thành con chim sống lẻ loi trong rừng. Cứ đến mùa xuân, khi hoa ban nở, chim lại cất tiếng hót vang như tiếng gọi người yêu tha thiết từ năm nào. Từ đó, mỗi khi xuân về, hoa ban nở trắng núi rừng, trai gái bản mường lại rủ nhau đi hội chơi núi, ca hát, múa xoè và bày tỏ tình yêu đôi lứa, như muốn có được tình yêu chung thuỷ như đôi Ban - Khum. Tây Bắc, cứ xuân sang, hoa ban nở trắng trên các sườn núi, thì nam nữ thanh niên trong các bản mường lại rủ nhau đi hội chơi núi, hái hoa mừng xuân. Đây cũng là dịp nam nữ thanh niên vui chơi, ca hát, đánh đàn tính, thổi kèn, múa xoè, trao và đón nhận tình yêu.”


     
Ảnh minh họa
       Vào những ngày tháng 3 này, loài hoa ấy đang bung nở khắp rừng sâu, núi cao, trên các tuyến đường của thành phố lịch sử Ðiện Biên Phủ. Những cánh hoa ban mỏng manh, thanh khiết, thoảng hương thơm dịu nhẹ không chỉ làm thỏa lòng du khách đến với Ðiện Biên trong dịp này mà còn báo hiệu một mùa lễ hội nữa đang đến với những điệu xòe, câu hát và nét đẹp văn hóa truyền thống các dân tộc chắc chắn sẽ làm say lòng người.

      Tháng 3 về, tiết trời lạnh giá của mùa đông bị xua tan bởi những tia nắng ấm áp, tràn đầy sắc xuân. Ðây cũng là lúc cây ban trút lá, dồn nhựa sống ươm nụ lớn dần, rồi từ các cành khẳng khiu, trơ trụi, những bông hoa bung nở trắng cả đất trời. Lúc này, khắp thung sâu, khe núi, dọc tuyến đường dẫn vào các khu di tích lịch sử chiến trường xưa, các con phố trong lòng chảo Mường Thanh… đâu đâu cũng thấy sắc trắng hoa ban. Không biết từ khi nào hoa ban đã trở thành loài hoa đặc trưng, hình ảnh biểu tượng của mảnh đất và con người Ðiện Biên, để những ngày tháng 3 lịch sử, người dân và du khách khắp nơi không chỉ hướng về Ðiện Biên với mốc son mở màn Chiến dịch Ðiện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu” mà còn bởi sức hút của loài hoa đẹp đến nao lòng ấy.









Rợp sắc hoa ban trên khắp núi rừng, bản làng, đường phố Điện Biên

      Hoa ban không chỉ có giá trị thẩm mĩ mà còn đi vào huyền thoại, có sức sống trường tồn trong đời sống văn hóa, tâm linh của đồng bào dân tộc Thái. Có lẽ hầu hết mọi người đều biết về câu chuyện tình yêu ngang trái nhưng thủy chung son sắt của chàng Khum, nàng Ban - đôi trai gái dân tộc Thái. Tên của nàng được đặt cho loài hoa. Có lẽ bởi vậy mà ban thường được ẩn dụ, so sánh với hình ảnh người con gái Thái tuổi đôi mươi, rực rỡ, mộc mạc, tinh khôi và quyến rũ, bừng nở thênh thang giữa đất trời mà lại e ấp, dịu dàng, khiến lòng người xốn xang, da diết. Hình ảnh hoa ban còn xuất hiện nhiều trong thơ ca, nhạc, múa cổ truyền của đồng bào dân tộc Thái.

       Ngược dòng thời gian về năm 1954, trận mở màn Chiến dịch Ðiện Biên Phủ diễn ra ngày 13/3 cũng là khi khắp các cánh rừng Tây Bắc đã phủ một màu trắng muốt của hoa ban. Cựu chiến binh Nguyễn Hữu Chấp (tổ dân phố 19, phường Him Lam, TP. Ðiện Biên Phủ) kể lại: “Khi quân ta tiến vào Ðiện Biên, ẩn mình dưới những tán rừng chuẩn bị cho trận mở màn Him Lam thì thấy một loài hoa được người dân bản địa gọi là ban, mà trước đây chưa từng biết đến ở các tỉnh miền xuôi, đang nở trắng cả vùng núi. Thời điểm ấy, ban mọc san sát, dày kín khắp các cánh rừng, thung sâu, chứ không thưa thớt như bây giờ. Anh em bộ đội thấy hoa đẹp, thơm, lại có thể chế biến làm món ăn thì rất thích và tinh thần có vẻ thư giãn, vui vẻ hơn. Sau này khi Chiến dịch kết thúc, chúng tôi thường nói với nhau rằng mùa hoa ban là mùa chiến thắng Ðiện Biên Phủ và mùa chiến thắng cũng là mùa hoa ban”.
64 năm đã trôi qua, loài hoa từng góp phần tạo thêm động lực tinh thần cho các cán bộ, chiến sĩ bước vào chiến trận nguy nan vẫn nở trắng trời, trắng đất khắp mảnh đất Ðiện Biên. Giờ đây sắc hoa ban không chỉ gợi nhắc đến những ngày lịch sử gian khó nhưng đầy oai hùng của dân tộc mà còn báo hiệu cho những ngày hội vui rộn rã. Ðã trở thành hoạt động thường niên và “thương hiệu” của xứ sở Mường Trời, tháng 3 về, người dân địa phương và du khách muôn nơi lại đổ về Ðiện Biên để ngắm hoa, tham gia các hoạt động vui chơi, văn hóa, văn nghệ mang đậm bản sắc truyền thống các dân tộc trong khuôn khổ Lễ hội Hoa ban.

      Lễ hội hoa Ban hay còn gọi là lễ hội Xên Mường được người Thái ở Tây Bắc tổ chức vào dịp tháng 2 Âm lịch, khi hoa ban bắt đầu nở trắng cả núi rừng Tây Bắc. Lễ hội thể hiện tấm lòng tôn kính tri ân của nhân dân tưởng nhớ công lao to lớn của các vị nhân thần tiền bối và cầu cho quốc thái, dân an, bản mường no ấm, quanh năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, gia đình hạnh phúc…


      Ngày nay, Lễ hội hoa Ban được UBND tỉnh Điện Biên tổ chức thường niên vào mùa Hoa Ban nở, đây chính là sản phẩm du lịch đặc trưng riêng có của Điện Biên. Với hình ảnh xuyên suốt là hoa ban, lễ hội nhằm tiếp tục bảo tồn, tôn vinh bản sắc văn hóa các dân tộc tỉnh Điện Biên, là dịp để quảng bá các giá trị lịch sử văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc địa phương đến đông đảo các du khách trong nước và quốc tế, đồng thời góp phần “định vị và làm nên thương hiệu du lịch Điện Biên”. Tiếp tục xây dựng hình ảnh Hoa Ban gắn với nét văn hóa đặc trưng của vùng đất Điện Biên, qua đó thúc đẩy du lịch phát triển. Tăng cường khối đại đoàn kết các dân tộc, góp phần giữ vững ổn định chính trị, đảm bảo quốc phòng - an ninh tỉnh Điện Biên nói riêng và khu vực Tây Bắc nói chung. Lễ hội được khai mạc tại thành phố Điện Biên Phủ vào thời điểm trung tuần tháng 3 hằng năm gắn với sự kiện mở màn Chiến dịch Điện Biên Phủ lịch sử “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”.

     Và năm nay, Lễ hội Hoa Ban 2018 dự kiến được tổ chức từ tháng 3 - 5/2018, trọng điểm các hoạt động được tổ chức từ ngày 17 - 19/3/2018 tại Thành phố Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên. Lễ hội gồm các hoạt động: Lễ khai mạc và chương trình nghệ thuật với chủ đề “Hoa Ban - Tình ca Tây Bắc” được truyền hình trực tiếp trên sóng của Đài truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam VOV, Đài PTTH Điện Biên, Đài PTTH một số tỉnh, thành trong nước; Diễu hành văn hóa đường phố; Trưng bày, giới thiệu quảng bá các sản phẩm du lịch văn hóa truyền thống dân tộc thiểu số; Hoạt động giao lưu thi đấu thể thao truyền thống, trò chơi có thưởng (bóng đá mini, tung còn, kéo co, tù lu, giã bánh dày, xe đạp thồ, đi cà kheo, đẩy gậy); Chương trình nghệ thuật chào mừng thành công lễ hội - bế mạc. Các hoạt động chủ yếu diễn ra tại Quảng trường 7/5 TP. Điện Biên Phủ. Nét mới của Lễ hội Hoa Ban năm nay là cuộc thi trình diễn trang phục truyền thống các dân tộc tỉnh Điện Biên với sự tham gia của các huyện, thị, thành phố trong tỉnh. Đây là một hoạt động không những góp phần bảo tồn, giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc mà còn là dịp để những người con trai, những người con gái nơi đây phô diễn những nét đẹp của trang phục, nét đẹp của con người mảnh đất Điện Biên - Tây Bắc. Ngoài ra các hoạt động giao lưu, văn hóa, thể thao cũng được đổi mới về nội dung, đưa thêm các hoạt động trải nghiệm đó là Thi đẩy xe đạp thồ lên đồi D1 cho khách du lịch nam và nữ để khách du lịch sẽ được trải nghiệm khi đến với Điện Biên.

      Không quá khi gọi Điện Biên là miền Hoa Ban bởi loài hoa này không chỉ đi vào truyền thuyết mà còn gắn liền với cuộc sống bản mường. Thông qua những lời ca, điệu múa, hoa văn, trang phục và làm nên những nét riêng cho truyền thống đó chính là sức hấp dẫn đối với những du khách khi đến với Điện Biên, đồng thời cũng là niềm tự hào của mỗi người dân trên mảnh đất lịch sử anh hùng. Những ngày này khi đến Điện Biên, chúng ta sẽ không khó để bắt gặp các đôi tình nhân đang rạng rỡ, tay trong tay tạo nên khoảnh khắc đẹp như biểu tượng tình yêu son sắt của loài hoa này; chị em thì xúng xính trong bộ áo cóm truyền thống của người dân tộc Thái, vui vẻ tạo dáng chụp ảnh bên những bông hoa ban đang độ bung nở đẹp nhất. Ðây có thể coi như là một phần minh chứng cho sức hút từ vẻ đẹp và ý nghĩa của hoa ban, góp phần tạo ấn tượng, mời gọi du khách đến với Ðiện Biên vào những ngày tháng 3 lịch sử. Ðể rồi, khách phương xa không chỉ xiêu lòng trước hương sắc hoa ban ngào ngạt của núi rừng mà còn bị níu chân bởi không khí lễ hội đa sắc màu dân tộc, ngất ngây trong men rượu nồng và những vòng xòe nối dài đến bất tận.




Khai mạc Lễ hội hoa ban 2018
     
       Với sự nỗ lực của các các cấp, các ngành, cơ quan, đơn vị được phân công nhiệm vụ, tin tưởng rằng Lễ hội Hoa Ban 2018 sẽ thành công tốt đẹp, tạo được ấn tượng sâu sắc với du khách trong và ngoài nước về Lễ hội mang đậm thương hiệu của vùng đất Điện Biên lịch sử - một thành phố trẻ hiếu khách, nồng hậu, và chân thành như lời hát vẫn còn mãi vang lên trong tác phẩm: “Về miên hoa ban - Nhạc sĩ Mạnh Cường.” “Về Điện Biên cùng em, câu hát ai vang núi đồi. Về Điện Biên cùng em, trong ánh nắng ban mai xuân về hẹn nhau, chan chứa yêu thương giữa núi rừng hoa ban trắng…”./.